Πότε χρειάζεστε έναν εξειδικευμένο νευροψυχολόγο;

Η νευροψυχολογία είναι ένα πεδίο που βρίσκεται στη διασταύρωση της νευρολογίας και της ψυχολογίας. Δεν αρκεί όμως να γνωρίζει κανείς απλώς τα βασικά και από τους δύο κλάδους. Η πραγματική αξία ενός ειδικού φαίνεται όταν καλείται να ερμηνεύσει περίπλοκες γνωστικές δυσλειτουργίες, να ξεχωρίσει μια ήπια νοητική έκπτωση από μια πρώιμη άνοια, ή να σχεδιάσει ένα πρόγραμμα αποκατάστασης που να έχει νόημα για την καθημερινότητα του ασθενούς. Εκεί είναι που χρειάζεστε έναν εξειδικευμένο νευροψυχολόγο.

Τι κάνει διαφορετικό έναν εξειδικευμένο νευροψυχολόγο;

Σκεφτείτε το εξής: ένας γενικός ψυχολόγος μπορεί να χορηγήσει ένα τεστ μνήμης, αλλά ένας εξειδικευμένος νευροψυχολόγος γνωρίζει πώς να διαλέξει ανάμεσα σε δώδεκα διαφορετικές δοκιμασίες, ανάλογα με την ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο και την πιθανή εγκεφαλική βλάβη του εξεταζόμενου. Δεν κοιτάει μόνο το σκορ· κοιτάει το πώς έφτασε ο ασθενής σε αυτό το σκορ. Παρατηρεί τις στρατηγικές που χρησιμοποιεί, τις παύσεις, τα λάθη που κάνει. Αυτή η λεπτομερής παρατήρηση είναι που κάνει τη διαφορά μεταξύ μιας διάγνωσης και μιας πραγματικής κατανόησης.

Η εξειδίκευση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαιότητα, ειδικά όταν μιλάμε για παθήσεις όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, η μετωπιαία συνδρομή, ή οι γνωστικές επιπτώσεις ενός τραυματισμού στο κεφάλι. Ένας εξειδικευμένος νευροψυχολόγος έχει εκπαιδευτεί να αναγνωρίζει λεπτά μortiva που ο μέσος κλινικός μπορεί να χάσει. Για παράδειγμα, η δυσκολία στην εναλλαγή της προσοχής δεν είναι απαραίτητα θέμα μνήμης· μπορεί να υποδηλώνει δυσλειτουργία του μετωπιαίου λοβού. Χωρίς τη σωστή αξιολόγηση, μπορεί να χαθεί πολύτιμος χρόνος και να εφαρμοστεί λάθος θεραπευτική προσέγγιση.

Πότε απευθυνόμαστε σε νευροψυχολόγο;

Δεν είναι πάντα ξεκάθαρο. Κάποιος μπορεί να παραπονιέται για "λήθη" ή ότι "δεν συγκεντρώνεται όπως παλιά". Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται σε στρες, σε έλλειψη ύπνου, ή σε κάτι πιο σοβαρό. Ένας καλός νευροψυχολόγος θα κάνει τη διαφορική διάγνωση. Θα αποκλείσει τα ψυχολογικά αίτια πριν προχωρήσει σε νευρολογικές υποθέσεις. Και θα το κάνει με εργαλεία που έχουν σταθμιστεί στον ελληνικό πληθυσμό, όχι με μεταφρασμένα τεστ του εξωτερικού που δεν έχουν καμία αξία.

Οι συνηθέστεροι λόγοι για μια αξιολόγηση είναι:

Connect with us on LinkedIn.

• Ύποπτη νοητική έκπτωση σε ηλικιωμένο άτομο (πιθανή άνοια)
• Γνωστικές δυσκολίες μετά από τροχαίο ή πτώση (εγκεφαλική κάκωση)
• Δυσκολίες μάθησης ή προσοχής σε παιδιά και εφήβους (ΔΕΠΥ, μαθησιακές δυσκολίες)
• Προεγχειρητική αξιολόγηση (π.χ. πριν από επέμβαση για επιληψία)
• Παρακολούθηση της εξέλιξης μιας νευρολογικής νόσου (π.χ. σκλήρυνση κατά πλάκας)

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η γνώμη ενός εξειδικευμένου νευροψυχολόγου είναι πολύτιμη. Δεν αρκεί ένας γιατρός άλλης ειδικότητας να κάνει μια γρήγορη εκτίμηση. Χρειάζεται συστηματική, δομημένη αξιολόγηση που να βασίζεται σε διεθνή πρότυπα και σε βαθιά κατανόηση της εγκεφαλικής λειτουργίας.

Αποκατάσταση: Πέρα από τη διάγνωση

Η διάγνωση είναι το πρώτο βήμα. Το δύσκολο έρχεται μετά: η αποκατάσταση. Ένας εξειδικευμένος νευροψυχολόγος δεν περιορίζεται στο να πει "έχετε πρόβλημα μνήμης". Σχεδιάζει ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα που λαμβάνει υπόψη τα δυνατά σημεία του ασθενούς. Αν κάποιος έχει καλή οπτική μνήμη αλλά φτωχή λεκτική, το πρόγραμμα θα χρησιμοποιήσει εικόνες για να υποστηρίξει την ανάκληση λέξεων. Αν η κόπωση επηρεάζει την προσοχή, το πρόγραμμα θα ενσωματώσει διαλείμματα και σταδιακή αύξηση της διάρκειας των ασκήσεων.

Η αποκατάσταση δεν είναι μόνο χαρτί και μολύβι. Περιλαμβάνει τεχνικές όπως η ηλεκτρική διέγερση (tDCS) ή η βιοανάδραση, αλλά και απλές, καθημερινές στρατηγικές: πώς να οργανώνει κανείς τα χάπια του, πώς να θυμάται τα ραντεβού του, πώς να διαβάζει ένα βιβλίο χωρίς να χάνει τη σειρά. Η δουλειά του ειδικού είναι να κάνει αυτές τις τεχνικές βιώσιμες για τον συγκεκριμένο άνθρωπο, όχι να δώσει μια λίστα με γενικές οδηγίες.

Προσοχή στις παγίδες

Δυστυχώς, ο κλάδος δεν είναι απροστάτευτος από υπερβολές. Κυκλοφορούν "θεραπείες" για την ενίσχυση της μνήμης που υπόσχονται θαύματα χωρίς καμία επιστημονική βάση. Ένας σωστά καταρτισμένος νευροψυχολόγος δεν θα προτείνει ποτέ συμπληρώματα ή "εγκεφαλικές ασκήσεις" που δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές σε ελεγχόμενες μελέτες. Θα είναι ειλικρινής για τα όρια της παρέμβασης. Μπορεί να πει: "Δεν μπορούμε να θεραπεύσουμε τη ζημιά, αλλά μπορούμε να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής με αντισταθμιστικές στρατηγικές". Αυτή είναι μια τίμια, ρεαλιστική τοποθέτηση.

Η τεχνολογία έχει μπει για τα καλά στη νευροψυχολογία. Υπάρχουν εφαρμογές για tablet που κάνουν γνωστική εξάσκηση, αλλά και εξελιγμένα λογισμικά που αναλύουν τον χρόνο αντίδρασης και την ακρίβεια σε εκατοστά του δευτερολέπτου. Ωστόσο, καμία εφαρμογή δεν μπορεί να αντικαταστήσει την κλινική κρίση. Η ανθρώπινη επαφή, η ενσυναίσθηση, η ικανότητα να διαβάζεις το βλέμμα του ασθενούς όταν δυσκολεύεται — αυτά παραμένουν αμετάβλητα. Ο εξειδικευμένος νευροψυχολόγος ξέρει πότε να κοιτάξει την οθόνη και πότε να κοιτάξει τον άνθρωπο απέναντί του.

Πώς να επιλέξετε τον κατάλληλο ειδικό

Δεν φτάνει ένας τίτλος σπουδών. Αναζητήστε κάποιον που έχει ολοκληρώσει μεταπτυχιακό ή διδακτορικό στη νευροψυχολογία από αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο, και κατά προτίμηση έχει κάνει πρακτική άσκηση σε νοσοκομείο ή κέντρο αποκατάστασης. Η εμπειρία με συγκεκριμένες ομάδες ασθενών (π.χ. άτομα με άνοια, με κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, με ΔΕΠΥ) είναι κρίσιμη. Ένας ειδικός που δουλεύει μόνο με ηλικιωμένους μπορεί να μην είναι η καλύτερη επιλογή για ένα παιδί με διάσπαση προσοχής.

Είναι χρήσιμο να ρωτήσετε: "Ποια τεστ χρησιμοποιείτε;" και "Πώς σταθμίζονται για τον ελληνικό πληθυσμό;". Μια καλή απάντηση δείχνει ότι ο επαγγελματίας γνωρίζει τα εργαλεία του και δεν βασίζεται σε μεταφρασμένες εκδόσεις που μπορεί να είναι παραπλανητικές. Επίσης, ρωτήστε για το πλάνο αποκατάστασης. Θα σας δώσει ένα γενικό φυλλάδιο ή θα σχεδιάσει κάτι προσωπικό για εσάς;

Η αξία της έγκαιρης παρέμβασης

Συχνά οι άνθρωποι περιμένουν να γίνει η ζημιά για να δράσουν. Στη νευροψυχολογία, όσο πιο νωρίς γίνει η αξιολόγηση, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να αναστραφεί ή να επιβραδυνθεί η έκπτωση. Ένας έγκαιρος έλεγχος μπορεί να εντοπίσει πρώιμα σημάδια άνοιας χρόνια πριν η διάγνωση γίνει εμφανής. Δεν πρόκειται για φόβο, αλλά για προνοητικότητα. Όπως πάμε στον οδοντίατρο πριν πονέσουμε, έτσι αξίζει να πάμε στον νευροψυχολόγο πριν χαθούν λειτουργίες που δεν επιστρέφουν.

Το Κέντρο Κλινικής Νευροψυχολογίας της Αλεξάνδρας Μαξούρα, στη διεύθυνση Grigoriou Lampraki 407, Keratsini 187 57, Ελλάδα, στο τηλέφωνο +30 21 1210 2001, παρέχει εξειδικευμένες υπηρεσίες αξιολόγησης και αποκατάστασης νοητικών λειτουργιών και μνήμης, με έμφαση στην επιστημονική τεκμηρίωση και την εξατομικευμένη φροντίδα.